Minister van Immigratie en Asielzaken
Zijne Excellentie drs. G.B.M. Leers

Excellentie,

Als vrijwilliger ben ik werkzaam bij één van de vele plaatselijke organisaties die werken voor asielzoekers en illegalen die op een of andere manier zijn vastgelopen. We behoren met onze organisatie dus tot het maatschappelijk middenveld.

Ik heb kennis genomen van uw brief aan de tweede kamer van 1 juli 2011 en las ook het interview van 9 juli in de Volkskrant. U staat trouwens heel mooi op de foto. Rug recht zoals het bij een minister hoort. Opgewassen tegen een zeer complexe en moeilijke opdracht. In uw blik zie ik echter enige vermoeidheid en onzekerheid. Deze indruk werd bevestigd bij het lezen van het interview.

De kop van het artikel vermeldt stoer : “Illegaal mag niet toch blijven “ ( Wat een zin !). Uw beleidsmedewerkers hebben blijkbaar een slimme uitweg gevonden voor het dilemma waar u voor staat. U geeft (nog) niet toe aan de gedoogpartner die regelmatig illegalen bestempelt als “misdadigers”. Een term die ook regelmatig opduikt in bepaalde kranten. Prima dus .

Maar, zoals dikwijls bij lastige situaties, gaat de juridische trukendoos open om politieke tegenstellingen te overbruggen. “Misdrijf’“ wordt “overtreding” en het dilemma is opgelost. De consequentie is echter wel dat illegalen die bij controle gepakt worden en dus “het terugkeerbesluit” overtreden, een boete krijgen van € 3000. Uit ervaring weet ik dat onze klanten zo ‘n bedrag nooit te zien krijgen, laat staan op zak hebben. Dus wacht hen alsnog gevangenisstraf. Laat ik net in een rapport van Amnesty gelezen hebben dat detentie ongeveer € 5000 per maand kost. Ik adviseer u dan ook om deze boete niet op te leggen. Zoals u zelf al in uw brief opmerkt zullen de kosten waarschijnlijk hoger zijn dan de opbrengst. We kunnen dit geld beter besteden aan andere zaken. Maar daar kom ik nog op terug. Eerlijk gezegd kan ik mij niet aan de indruk onttrekken dat hier in hoge mate sprake is van symbool politiek. De gedoogpartner van uw kabinet moet tevreden gesteld worden en de mensensmokkelaars moeten beseffen dat Nederland beter gemeden kan worden. We vrezen dat dit niet werkt. De gedoogpartner zal meer eisen. De mensensmokkelaars vindt altijd een uitweg. In het interview wordt trouwens – iets verderop- gesteld dat de maatregel eigenlijk bedoeld is voor criminele en overlastgevende illegalen. Ik kan mij daar in vinden, maar formuleer het dan zo. Maar echte criminele illegalen weten wel wat € 3000 is. Ze hebben zo’n bedrag ook regelmatig in de beurs. Nog wat verder in het interview wordt aangegeven dat de maatregel niet geldt voor kinderen (wel voor één van de ouders !) en ook de zielige gevallen moeten bespreekbaar zijn. Wat bedoelt u nu weer ? Ik kan er met mijn verstand niet bij, dit is toch onchristelijk ?

Nu wil ik overgaan tot enkele kritische kanttekeningen bij uw brief aan de kamer van 1 Juli om te eindigen met een aantal alternatieven voor de door voorgestelde werkwijze. Laat ik beginnen met het benoemen van een 5 -tal onderwerpen waar we het wellicht samen over eens zijn.

1. Als vluchtelingen op straat - of in het beste geval bij vrienden- terecht komen, dan is er sprake van een serieus probleem. Dit probleem is deels ontstaan door eigen toedoen, deels door de overheid, die uitgeprocedeerde vluchtelingen de onmogelijke opdracht geeft om op eigen kracht Nederland te verlaten. Dikwijls een combinatie van beide factoren. Illegaliteit is onwenselijk en leidt tot veel misbruik.

2. Dit ernstige probleem wordt door de huidige aanpak onvoldoende opgelost en al te snel in juridische termen vertaald. Ook de advocatuur is hiervoor (naast de cliënt) verantwoordelijk. De wanhopige cliënt wendt zich tot de advocaat en die is maar al te graag bereid een nieuwe procedure te starten, hierbij soms gouden bergen belovend. Een juridische aanpak wordt bestreden met een juridische aanpak . Zo is de cirkel rond en iedereen houdt elkaar bezig. De (illegale) vluchteling begrijpt er vaak niet al te veel van en wacht dikwijls heel passief af. Zijn enige doel wordt overleven tot de uitspraak er komt en als die negatief is dan volgt de volgende periode van wachten.

3. Detentie is in veel gevallen geen oplossing. Is bovendien zeer duur en dient meer gedoseerd en pas als laatste middel ingezet te worden wanneer vrijwillige terugkeer wordt afgewezen. Buitenlandse studies en ook de UNHCR ( United Nations High Commissioner for Refugees) bevestigen dit.

4. Mensen dienen aangesproken te worden op hun eigen verantwoordelijkheid. Daarover zijn we het eens. Dit houdt in dat tegelijk met de nog lopende procedure, de reële mogelijkheden en kansen voor terugkeer met hen besproken wordt. Als men eenzijdig terugkeer aan de orde stelt voelt de vluchteling zich niet ernstig genomen. Ergens hoopt hij op een legaal verblijf en uit onze praktijk blijkt dit in ongeveer 1 tot 2 situaties op 20 ook zo te zijn. De statusoptie dient men op reële basis tot op de bodem te onderzoeken, maar dit tegelijk met de optie voor vrijwillige terugkeer. DT&V legt uitsluitend de nadruk op het eerste. In het voorbeeld van de Belgische terugkeerwoningen wordt dit principe van dubbel spoor wel gehanteerd.

5. Regelmatig stelt u dat er ook een rol is voor het maatschappelijk middenveld . Betekent dit dat maatschappelijke organisaties als gelijkwaardige en onafhankelijke partners betrokken worden in dit proces ? Nu vinden de meeste medewerkers van overheidsorganen onze bemoeinissen alleen maar lastig. Er is nauwelijks dialoog met de uitvoering.

Waar we waarschijnlijk van mening over verschillen zijn volgende punten.

1. De overheid , IOM en de Ngo’s zouden veel meer betrokken moeten worden bij het zoeken naar geboorte- en identiteitsbewijzen. DT&V doet hier niets mee of nog erger beschuldigt -dikwijls zonder reële grond- de vluchteling van bedrog en leugens. DT&V kruipt dan in de rol van officier van justitie in plaats van hulpverlener en zet de zaak op scherp.

2. IND zou sneller en beter kunnen reageren op lopende procedures. Zo duurt het bij een regulier medisch verzoek b.v. veel te lang voor dat de IND een reactie geeft op een voor de aanvrager positief besluit van de rechter. Tijdens die periode wordt instellingen als de onze gedwongen om hoge kosten te maken voor woning en leefgeld. Het vermoeden rijst dat de IND prioriteit geeft aan asielprocedures ten koste van andere procedures. Door de aangekondigde afslanking van de IND zal dit alleen maar erger worden, zo valt te vrezen.

3. Bij reguliere procedures worden de drempels meer en meer verhoogd voor het starten van deze procedures. Welke vluchteling kan een bedrag van € 950 op tafel leggen voor een buiten schuld procedure? De rekening komt uiteindelijk terecht bij hulp verlenende instellingen.

4. De bewering dat ambassades van het land van herkomst meewerken aan vrijwillige terugkeer is dubieus. LP- aanvragen voor Sierra Leone worden na 3 of 4 bezoeken om onduidelijke reden geweigerd. Algerije beschouwt gevluchte landgenoten als landverraders. Ook in dit soort situaties doet DT&V weinig of niets en wordt de vluchteling ten onrechte verweten dat hij niet mee werkt. Opnieuw worden de kosten afgewenteld op instellingen die vluchtelingen helpen.

5. Mensen die uit de illegaliteit willen en actief bezig zijn met het zoeken naar een nieuw perspectief moet men niet naar een VBL verplaatsen die 300 km verderop ligt. Dit gaat ten koste van het vertrouwen en de relatie die plaatselijke organisaties met betrokkenen hebben opgebouwd. Contact met de vluchteling die in een VBL verblijft is bijna uitgesloten. Dit geldt nog sterker voor kinderen die voor de zoveelste keer uit hun vertrouwd milieu van school en vriendjes worden weg gehaald. Ook het contact met de advocaat en andere medische en maatschappelijk hulpverleners gaat verloren. Dit alles heeft verstrekkende gevolgen. De vluchteling heeft het gevoel dat hij een baal stro is en zal nog meer dan voorheen de hakken in het zand zetten. Het al geringe vertrouwen in de overheidsorganisaties krijgt opnieuw een knauw. Huisvesting in een nabijgelegen AZC of bij betrouwbare organisaties met een kostendekkende financiële bijdrage van de overheid verdient zonder meer de voorkeur. Het bouwen van drie nieuwe VBL’s is een slechte en dure oplossing. Het zijn feitelijk half open gevangenissen.

6. Uw mening over de alternatieve aanpak in Nederland is jammer genoeg weinig concreet en niet onderbouwd. Dit geldt eveneens over de samenwerking met het maatschappelijk middenveld en de rol van de gemeenten. Ronduit kort door de bocht is uw stelling dat bij een alternatieve aanpak alles binnen 12 weken rond zou moeten zijn. De ervaring van het project Perspectief voor ex Ama’s spreekt dit tegen. Terugkeer vergt een gedegen voorbereiding. Hoe langer mensen in Nederland verblijven, hoe moeizamer het terugkeer proces verloopt. Trouwens, ook de overheidsorganisaties slagen er vrijwel nooit in om binnen de gestelde tijd hun doel te bereiken. Begeleiding, confrontatie en besluitvorming op vrijwillige basis vergt minimaal een termijn van zes tot twaalf maanden. Bovendien is onze aanpak stukken goedkoper

7. We missen een financiële paragraaf over de kosten van de te nemen maatregelen.

Tot besluit.

Wij zijn er van overtuigd dat de aanpak van hulpverlenende organisaties in het maatschappelijk middenveld in een goede samenwerking met overheidsorganen en gemeenten tot betere resultaten zal leiden, dan de nu voorgestelde, vooral politionele aanpak.

Zet alle extra middelen voortvloeiende uit de door u voorgestelde maatregelen in voor de door ons bepleitte alternatieve aanpak. We werken daar graag aan mee.

Met hartelijke groet en in naam van vele vrijwilligers die zich dagelijks belangeloos inzetten voor mensen aan de rand van onze samenleving.

Bestuur van Vlot

Door : KIM VAN KEKEN
Uit   : De Volkskrant van 9 juli 2011

De regering stelt illegaliteit strafbaar. 'Het wordt geen heksenjacht.'

Vrijblijvend Nederland is niet meer. Na het verbod op kraken, wordt nu ook de illegaal strafbaar. 'Illegaal is illegaal', zegt minister Gerd Leers voor Immigratie en Asiel (CDA). 'Een illegaal mag niet toch nog maar een beetje blijven. Daar moet je dus een straf op zetten. Nederland laat dit niet meer op z'n beloop.' Jaarlijks worden in Nederland 12 duizend vreemdelingen uitgezet. Vierduizend vrijwillig, achtduizend gedwongen vaak na een verblijf in vreemdelingendetentie.

Vrijdag besloot de ministerraad illegaliteit strafbaar te stellen. Degene 'die tegen de lamp loopt' krijgt een boete van maximaal 3000 euro. 'Als je een illegaal een gevangenisstraf oplegt, blijft degene hier langere tijd op kosten van de gemeenschap en dat is nou juist niet productief. Illegaliteit wordt een overtreding, geen misdrijf.' Zo worden instanties die illegalen onderdak bieden, zoals kerken, niet strafbaar. Illegalen houden het recht op medische zorg, en artsen hoeven ze niet verplicht aan te geven.

Van een kale kip kunt u toch niet plukken ?

'Meneer of mevrouw mag hier niet zijn. We gaan niet alleen die boete opleggen, die meneer of mevrouw wordt ook in vreemdelingenbewaring gezet. Dat is geen dubbele straf. De bewaring heeft alles te maken met de bedoeling die we hebben: Het uitzetten van desbetreffend persoon.'

Vreemdelingenbewaring mag alleen wanneer er zicht is op uitzetting. Vaak worden vreemdelingen door de rechter vrijgesproken omdat dit niet het geval is.

'Iemand die hier illegaal is moet vertrekken. Het liefste vrijwillig, maar als dat niet lukt gedwongen. Die dwang betekent dat we iemand opsluiten. Dat mag ook van de Europese richtlijnen, we mogen iemand maximaal anderhalf jaar lang vastzetten ter fine van uitzetting.'

Amnesty International had onlangs nog forse kritiek op de vreemdelingendetentie in Nederland, de vreemdeling zou hier te lang in sobere cellen vastzitten.

'In de Europese richtlijn voor terugkeer staat dat vreemdelingenbewaring mag tot maximaal een half jaar, met verlenging van nog eens een jaar. Ik zet deze mensen niet vast met plezier om ze te pesten. Wel moet duidelijk zijn dat het ons serieus is, dat we er echt werk van gaan maken om mensen uit te zetten.

'Nederland heeft een zorgvuldig asielsysteem. Van de 15 duizend aanvragen op jaarbasis, mag de helft blijven. Als je asielverhaal echter te dun is, dan is terecht de consequentie dat je moet vertrekken. Nederland telt honderdduizend illegalen. Dat is nogal wat.

'Illegaliteit is al strafbaar in Frankrijk, België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk. Dat weten de mensensmokkelaars. Nederland was voor hen een gat in de markt. Dat gaan we beëindigen.'

Is het niet een symbolische maatregel? In veel landen wordt nauwelijks gehandhaafd.

'Nee. Als je wordt opgepakt, word je uitgezet en krijg je een boete. Dat is echt niet symbolisch, neem dat maar van me aan.'

In 2005 schoot uw collega op Binnenlandse Zaken Piet Hein Donner, destijds minister van Justitie, het strafbaar stellen van illegaliteit af. Onder meer omdat de cellencapaciteit te klein was.

'We gaan morgen niet op de fluit blazen: Alle illegalen verzamelen op het Malieveld. De opsporing zal zich vooral richten op de criminele en overlastgevende illegaal. Dan hebben we het echt niet over honderdduizend. Ik ben er wel van overtuigd dat veel mensen als gevolg van de mogelijke dreiging zelf denken: O, dan kan ik hier beter niet blijven. Die zullen vanzelf vertrekken.'

Donner stelde destijds ook dat strafbaarstelling zou leiden tot een verdere marginalisering van de illegaal.

'Het is maar net hoe je de zaak aanvliegt. Ik vind juist dat je illegaliteit moet aanpakken omdat het een kwetsbare groep betreft. Als je illegaliteit gedoogt, vormt die groep juist een makkelijke prooi voor mensen die er misbruik van maken zoals huisjesmelkers, prostitutiebedrijven en mensensmokkelaars.

'We beginnen geen heksenjacht, wel willen we mensen duidelijk maken dat ze dingen doen die niet mogen. Daardoor hebben ze een probleem en dat moet een preventieve werking hebben. Ze moeten denken: Oei, ik kan maar beter maken dat ik wegkom, want als ik tegen de lamp loop heb ik een probleem.

'De koppeling tussen boete en vreemdelingenbewaring is fors. Daarom zal die niet voor kinderen gelden. Ze zitten in een afhankelijkheidssituatie, hebben geen keuze. Maar de ouders moeten wel verantwoordelijkheid nemen. Zij krijgen wel de boete en het hele gezin moet het land verlaten. Een vande ouders wordt in vreemdelingendetentie geplaatst, de rest van het gezin gaat naar een vrijheidsbeperkende locatie. Vreemdelingenbewaring is niet als straf bedoeld, maar als middel om de vreemdeling beschikbaar te houden voor uitzetting.'

Maar het zijn geen luxe cellen in de vreemdelingendetentie.

'Nee. Dat klopt. Daar doe ik ook niet geringschattend over. Het is, zoals ik al zei, een forse maatregel.'

De kerken hebben 12 duizend handtekeningen verzameld uit protest tegen het strafbaar stellen.

'Over zielige gevallen moeten we zeker praten. Maar kerken moeten niet aan iedereen beloven ze onderdak te bieden. Daarmee rek je het verblijf alleen maar. Pseudohulp bieden is onjuist. Je biedt mensen valse hoop. Mensen blijven dan aan de rand van de samenleving zitten zonder rechten. Ik heb tegen de kerken gezegd dat we samen moeten kijken hoe we zorgen dat die mensen terugkeren.'

Handelen ze niet uit geloof: je naaste helpen ?

'Ik ben zelf ook gelovig. Als er morgen iemand in de goot ligt, dan help ik diegene. Natuurlijk steek je de hand toe. Maar ik ga niet iemand de suggestie doen: blijf nou hier. Waarom helpen we die man of vrouw niet om in het land van herkomst een goed leven op te bouwen. Help mee om die mensen ervan te overtuigen dat er in Nederland geen toekomst meer voor hen is.'

Dit artikel is gepubliceerd met schriftelijke toestemming van de Volkskrant.

Door : KIM VAN KEKEN
Uit   : De Volkskrant van 2 juli 2011

Uitgeprocedeerde asielzoekers zullen voortaan worden gedwongen te vertrekken. Ze krijgen een maand de tijd om vrijwillig terug te keren naar het land van herkomst. Daarna volgt 'dwang'.

Dit heeft minister Gerd Leers (CDA) voor Immigratie en Asiel vrijdag na afloop van de ministerraad bekendgemaakt. Met nieuwe maatregelen voert hij 'een consequenter' terugkeerbeleid in.

Asielzoekers die definitief zijn afgewezen krijgen straks een terugkeerbesluit. Daarin staat dat ze binnen vier weken Nederland vrijwillig moeten verlaten. Ze krijgen in die tijd ook hulp, bijvoorbeeld financiële steun om de vliegtickets te betalen of hulp bij het opzetten van een bedrijfje in het land van herkomst.

De uitgeprocedeerde asielzoekers die niet binnen de gestelde termijn zijn vertrokken, krijgen een zogeheten inreisverbod voor de hele Europese Unie. Degene die ondanks het verbod toch nog in Nederland verblijft, is strafbaar. Daarop staat een boete van de tweede categorie (zo'n 3.800 euro). Als die boete niet wordt betaald, volgt uiteindelijk celstraf.

Het kabinet geeft de prioriteit aan het uitzetten van uitgeprocedeerde gezinnen met kinderen. Maar Nederland is verplicht hen onderdak te bieden, oordeelde het gerechtshof in Den Haag in 2007. De minister wil deze gezinnen nu opvangen in sobere centra waar vooral wordt gewerkt aan vrijwillige terugkeer. 'De enige optie is vertrek', aldus Leers tijdens een persconferentie.

Reisdocumenten, zoals paspoorten, worden direct bij binnenkomst in Nederland ingenomen. Dit om te voorkomen dat deze documenten 'verdwijnen' en daarmee het land van herkomst niet te achterhalen is. De uitgeprocedeerde asielzoeker krijgt bij vertrek het paspoort terug.

Voor vreemdelingen die naar Nederland komen zonder paspoort, is de situatie ingewikkelder. Bij gedwongen vertrek van een uitgeprocedeerde asielzoeker zijn er landen die weigeren een zogeheten laissez passer (tijdelijk reisdocument) af te geven. 'Mocht een land niet meewerken aan het terugnemen van zijn burgers, dan kan dat gevolgen hebben voor bilaterale samenwerking, waaronder de eventuele ontwikkelingssamenwerking', aldus Leers.

Leers zei dat er geen sprake is van een dreigement richting die landen. 'We zullen niet met een botte bijl op die landen afgaan.' De minister wilde geen landen noemen. 'Dat werkt averechts.' Algemeen bekend is dat China vaak weigert mee te werken. 'Dat gaat al beter', aldus Leers. Hij benadrukte dat China geen ontwikkelingsgeld ontvangt.

Illegalen krijgen straks ook een terugkeerbesluit als ze worden aangehouden. Daarin kan staan dat ze binnen nul dagen Nederland moeten verlaten. Daarna volgt een inreisverbod en bij overtreding van dat verbod een boete. Het kabinet wil illegaliteit strafbaar maken, dus loopt een illegaal het risico twee keer een boete te krijgen. Een voor het illegaal in Nederland zijn en een voor het negeren van het inreisverbod.

Dit artikel is gepubliceerd met schriftelijke toestemming van de Volkskrant.